ایمنی مانعی برای تولید

 علیرضا افضلی 

روزگاری اخبار مربوط به مرگ افراد شاغل در صنعت در جاده گل‌گهر ورد زبان‌ها بود اما امروز اخبار مربوط است به مرگ همان افراد در کارخانه‌ها و کارگاه‌های آن.گویی مرگ کسب‌وکار صنعت شده است. با نگاهی اجمالی به اظهار نظر افراد در فضای مجازی و در ذیل اخبار مرتبط با مرگ‌های این روزها در صنعت آنچه بیش از هر چیز به چشم می‌آید کلمه ایمنی و HSE است.

HSE حروف اول کلمه‌های HEALTH به معنای بهداشت، SAFETY به معنای ایمنی و ENVIRONMENT به معنای محیط زیست است.اگر چه علم و تخصص HSE شامل ابعاد گسترده‌ای است اما عمومی‌ترین تصور آن و شاخص‌ترین مبحث آن مسایل مرتبط با حفاظت از جان و جسم افراد است.علی‌رغم پیشرفت توامان مبحث  HSE با سایر علوم حوزه صنعت، نا کار آمدی و ناتوانی HSE در حفاظت از جسم و جان افراد کاملا نمایان است. چرا که بر پایه آمار سالانه بیش از 2 میلیون نفر در حوادث شغلی جان خود را از دست می‌دهند.

عده ای از متخصصان این علم در باب چرایی ناتوانی و عدم توفیق درتوسعه و  اجرای برنامه های  HSE با مراجعه به یک جامعه آماری به نتایج جالب و در خور تاملی دست یافتند که شرح و حتی اشاره به آنها در حوصله این نوشتار نیست. در میان موارد این چرایی دو مورد«فرهنگ پایین جامعه» و «دلایل متفرقه» از اهمیت خاصی برخوردار هستند.  نا مرتبط نیست اگر موضوع رعایت موارد ایمنی را با موضوع بستن کمربند ایمنی در حین رانندگی مقایسه کرد. موضوعی که پلیس راهور در طی مدت زمانی با اعمال جبر و جریمه  و فرهنگ‌سازی همزمان آن را به یک عادت برای شهروندان بدل کرد.

بر پایه آمارها و آنالیز حوادث ناشی از کار، عامل اشتباه فردی و انسانی بارزترین دلیل حادثه است که در همه این موارد انگشت اتهام به سمت کارگر و یا فرد همکار و هم‌تراز است. البته می‌توان بر پایه استناد به همان مثال کمربند ایمنی، اشتباه و قصور فردی را شبه‌عمد و سهل‌انگارانه و ناشی از فرهنگ پایین و بی‌تفاوتی نسبت به جان هم دانست اما نمی‌تواند تمام ماهیت و واقعیت ماجرا باشد. هیچ‌کس بهتر از خود کارگر متوجه خطرهای احتمالی و در کمین نشسته خود نیست. در بسیاری از مواقع چشمپوشی و نادیده‌گرفتن خطرهای احتمالی در بند عوامل دیگری است. رعایت مسایل و اعمال موارد ایمن‌سازی زمان‌بر و هزینه‌زا است و با هدف نهان و نهایی کارخانه‌ها و مدیران آنها که همانا «تولید بیش از پیش با هزینه کمتر»  باشد، منافات دارد و باعث چالش بین کارگر و متولیان HSE از یک طرف و مدیران از طرف دیگر می‌شود. بر طبق قوانین کارگر موظف به کار در شرایط ایمن است و می‌تواند در خلاف این شرایط از انجام کار سر باز زند اما آیا تضمینی وجود دارد که اگر کارگری از کار در شرایط نا‌ایمن خودداری کند، مورد غضب نهانی مدیران واقع نشود و خطری متوجه آینده شغلی وی نشود؟

هزینه‌بر بودن ایمن‌سازی منجر به نبود و کمبود امکانات ایمنی می‌شود که باعث خستگی کارگر و در نتیجه نادیده‌گرفتن و لحاظ نکردن مسایل ایمنی می شود.